Biogeohemijske i biomolekularne analize u arheologiji

Podtema: Analize drevne DNK

Razvoj molekularnih metoda i nove generacije sekvenciranja omogućili su umnožavanje i detekciju veoma male količine DNK prisutne u arheološkom materijalu. Na dobijenim genetičkim podacima se potom primenjuju različite bioinformatičke analize kako bi se dobile informacije o migracijama, demografskim promenama i interakcijama između populacija, kao i o socijalnoj organizaciji populacija u prošlosti. Takođe, uspešno sekvenciranje genoma mikroorganizama iz arheološkog materijala omogućilo je da se uporede mikrobiomi pređašnjih i savremenih populacija. Na taj način, paleogenetičke studije značajno doprinose rekonstrukciji istorije ljudskih populacija, kao i detektovanju promena do kojih je došlo usled kulturnih inovacija, najpre sa razvojem poljoprivrede i domestikacije životinja pre oko 10,000 godina, a potom i sa industrijskom revolucijom.

Podtema: Analize stabilnih izotopa

Analize stabilnih izotopa predstavljaju moćnu tehniku za rekonstrukciju obrazaca ishrane i kretanja ljudi u prošlosti. Analiza stabilnih izotopa iz kostiju i zubnog kolagena (C, N, S) informiše nas o proteinskoj ishrani tokom života: o majčinom mleku, uvođenju dohrane, tipu resursa koje su majke i bebe konzumirale. Naša izotopska istraživanja fokusiraju se na razumevanje promena prehrambenih navika tokom neolitizacije, posebno u dužini dojenja i uvođenja novih namirnica (žitarica i mleka), kao i iz kojih sredina su ljudi uzimali resurse što nam pomaže da rekonstruišemo njihovo kretanje. Analize izotopa strocnijuma omogućavaju nam da razumemo kretanje ljudi u prošlosti, od najranijeg detinjstva do odraslog doba i da li je neko rođen na istom mestu na kom je sahranjen. U institutu BioSens sprovodimo ekstrakciju kolagena iz zuba i kostiju ljudi i životinja sa arheoloških lokalitet, a takođe vršimo i pripremu uzoraka za analize stroncijuma.

Podtema: Analize zubnog kamenca

Kamenac sadrži brojne biljne ćelije, kao što su fitoliti, polenova i skrobna zrna, koje mogu da prežive dugo vremena. Istraživanja ovih ćelija u kamencu drevnih ljudi pružaju direktne dokaze o ishrani i oralnom zdravlju, i počecima poljoprivrede. Proučavamo pojavu kultivisanih biljaka (žitarica), koje se na prostoru Balkana javljaju pre 8000 godina. Njihova pojava omogućila je ljudima stabilan izvor hrane tokom cele godine, što je direktno uticalo na porast broja ljudi.

Projekti

1. BIRTH- Rađanje, majke i bebe: praistorijski fertilitet na Balkanu između 10,000 – 5000 godina pre n. e.
2. MOVE – Kretanje kroz ravnicu: rekonstrukcija životnih kretanja pionira zemljoradnje i njihovih naslednika tokom neolita u basenu južnih Karpata
3. FEMFERT- Prvi porast fertiliteta žena: genomika neolitske demografske tranzicije
4. Nauka za muzeje: praistorija Sombora i okoline u svetlu novih bioarheoloških istraživanja (Narodni muzej u Somboru i Institut Biosens)

Ljudi: